نشست تخصصی «حکمرانی آب در خوزستان» برگزار شد / تأکید بر اصلاح سیاستها و مشارکتی شدن مدیریت منابع آبی
نشست تخصصی «حکمرانی آب در خوزستان؛ چالشها و راهبردها» با حضور جمعی از صاحبنظران، مدیران و متخصصان حوزه آب و محیطزیست در تالار اجتماعات نمایشگاه بینالمللی اهواز برگزار شد. این نشست به مناسبت هفته دولت و با همکاری استانداری خوزستان، دانشگاه شهید چمران اهواز و اداره کل حفاظت محیط زیست استان شامگاه سهشنبه ۴ شهریور ۱۴۰۴، در دومین روز نمایشگاه هفته دولت برپا شد.
در این نشست، هوشنگ حسونیزاده مدیر کمیته منطقهای آبیاری و زهکشی استان خوزستان، محمد اشرفی مدیرکل حفاظت محیطزیست خوزستان و امین خرمیان رئیس پردیس علم و فناوری دانشگاه شهید چمران اهواز دیدگاههای خود را درباره بحران آب، سوءمدیریتهای گذشته و مسیرهای آینده مدیریت منابع آبی تشریح کردند.
نظام مدیریت آب باید از تحمیلی به مشارکتی تغییر یابد
هوشنگ حسونیزاده حکمرانی آب را نظامی جامع و بههمپیوسته دانست و گفت: «مدیریت منابع آبی صرفاً فنی نیست بلکه ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دارد و باید با مشارکت همه ذینفعان اعم از کشاورزان، صنایع، دانشگاهیان، نهادهای دولتی و آببران انجام شود.»
او افزود: «سیستم فعلی مدیریت آب یکسویه و تحمیلی است و باید به سیستمی مشارکتی تبدیل شود. کشاورزی خوزستان با یک میلیون و ۲۰۰ تا یک میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار زیرکشت عمدتاً متکی به آبهای سطحی است. با وجود این ظرفیت عظیم، بهرهگیری از فناوریهای نوین آبیاری بسیار محدود بوده و هدررفت بالایی در مصرف آب رخ میدهد.»
وی با بیان اینکه بالاترین میزان مصرف آب مربوط به کشاورزی است، ادامه داد: «اگر روند فعلی ادامه یابد، نخستین متضرر این چرخه خود کشاورزان خواهند بود. باید برای سه بازه کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت برنامهریزی جامع انجام شود تا بحرانها کنترل شوند.»
او همچنین بر اهمیت برنامهریزی برای کشت پاییزه ۱.۲ میلیون هکتاری استان تأکید کرد و گفت: «وزارت نیرو باید بهرهبرداران و نوع کشت را مشخص کند. خشکسالی یک پدیده پایدار است و باید برای آن برنامه داشت.»
خوزستان بیشتر از بیآبی از سوءمدیریت آب رنج میبرد
محمد اشرفی، مدیرکل محیطزیست خوزستان نیز با انتقاد از سیاستهای گذشته در حوزه آب گفت: «بحران یا ناترازی آب محصول چهار دهه بیتدبیری آبی است. بیش از ۸۰ درصد منابع آبی کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود، در حالی که متوسط جهانی حدود ۴۰ درصد است. این یعنی ما با ۶۰ درصد هدررفت آب مواجه هستیم. اگر این مقدار آب مدیریت شود، امکان زیرکشت رفتن سه میلیون هکتار زمین فراهم خواهد شد.»
اشرفی افزود: «امسال یکی از خشکترین سالها در ۶۰ سال گذشته است. با این حال، بیش از ۱۲۰ تا ۱۳۰ هزار هکتار کشت آببر در خوزستان انجام شد. این نشاندهنده ضعف برنامهریزی و بیتوجهی به واقعیت اقلیمی است.»
او ادامه داد: «از دهههای گذشته سرمایهگذاری کافی در حوزه مدیریت مصرف آب انجام نشد و تمرکز صرف بر سدسازی، ما را از اصلاح الگوی مصرف غافل کرد. امروز خوزستان بیش از بیآبی از سوءمدیریت کلان آب آسیب دیده است. عدالت آبی رعایت نشده؛ نمونه بارز آن بیآبی نخیلات آبادان و خرمشهر در حالی است که در بالادست بارگذاریهای جدید کشاورزی صورت گرفته است.»
مدیرکل محیطزیست خوزستان با اشاره به وضعیت تالاب هورالعظیم گفت: «در پنج ماه گذشته آتشسوزیهای این تالاب عمدتاً ناشی از سوی بخش عراقی بوده، اما هماکنون کمتر از ۵۰ درصد هورالعظیم آبگیری شده است. دلیل این وضعیت، بارگذاریهای بالادست و کنترل بدون پشتوانه علمی است. این در حالی است که در همین زمان یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون متر مکعب آب در سد سیمره ذخیره شده است.»
وی راهکار اصلاح را در پذیرش اشتباهات گذشته، اصلاح سیاستهای کلان، مکانیزهکردن کشاورزی و سرمایهگذاری در فناوریهای نوین آبیاری دانست و تأکید کرد: «حکمرانی اقتصادی آب نیز باید تغییر کند؛ وقتی آب بهطور ارزان در اختیار کشاورز قرار میگیرد، انگیزهای برای اصلاح الگوی مصرف باقی نمیماند.»
حکمرانی خوب آب بر اصول مشارکت، عدالت و شفافیت استوار است
امین خرمیان، رئیس پردیس علم و فناوری دانشگاه شهید چمران اهواز نیز با مروری بر تجارب جهانی گفت: «دانش مدیریت منابع آبی محصول شکستهاست. در بسیاری از کشورها مانند استرالیا و ایالات متحده، توسعه افراطی سدها و کشاورزی نه تنها به رفاه منجر نشد بلکه بحرانهای جدیدی ایجاد کرد.»
وی اصول ششگانه حکمرانی خوب آب را «مشارکت ذینفعان، پاسخگویی، شفافیت اطلاعات، عدالت در تخصیص منابع، کارایی و اثربخشی، و قانونمداری» عنوان کرد و افزود: «در ایران بسیاری از این اصول اجرایی نشدهاند. مشارکت اجتماعی ضعیف است، شفافیت دادهها وجود ندارد و عدالت منطقهای در تخصیص آب رعایت نشده است.»
خرمیان با تأکید بر ضرورت اصلاح سیاستهای کلان گفت: «سیاست خودکفایی همهجانبه در محصولات کشاورزی پایدار نیست. باید به سمت امنیت غذایی، اصلاح الگوی کشت، مشارکتپذیری و استفاده از دانش پیشبینی علمی حرکت کنیم. گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت آیندهنگر، شرط اساسی موفقیت در حکمرانی آب است.»
نشستهای تخصصی در هفته دولت که برای اولین بار در نمایشگاه دستاوردهای دولت در خوزستان برگزار میشود، فرصتی برای تبادل دیدگاههای علمی و اجرایی درباره اصلیترین چالشهای استان انجام میشود.








