یادداشت تحلیلی مشاور استاندار خوزستان در امور اجتماعی در خصوص نقش و کارکرد روابط عمومیها
لفته منصوری مشاور استاندار خوزستان در امور اجتماعی در یادداشتی تحلیلی به واکاوی سخنان علی ربیعی دستیار امور اجتماعی رئیسجمهور در جشنواره سلام پرداخت.
متن این یادداشت به شرح ذیل است:
روابط عمومی در میدان مین: از مناسکزدگی تا معناگرایی در حکمرانی!
گزارش تحلیلی از سخنرانی دکتر علی ربیعی در اختتامیه جشنواره سلام خوزستان
مقدمه:
در آیین اختتامیه جشنواره «سلام خوزستان» که همزمان با روز مقاومت و پایداری، روز دزفول، در روز یکشنبه ۴ خرداد ۱۴۰۴ در آمفیتئاتر مجتمع فرهنگی امام رضا علیهالسلام شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب در اهواز برگزار شد، دکتر علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیسجمهور، در جمع مدیران روابط عمومی دستگاههای اجرایی خوزستان، استاندار محترم و دیگر مدیران استانی، سخنانی تحلیلی، تاریخی و هشدارآمیز ایراد کرد که میتوان آن را بیانیهای راهبردی در باب چیستی، کارکرد و جایگاه روابط عمومی در ساختار حکمرانی دانست.
۱. مناسبت، معنا و مناسک: بازخوانی روح مقاومت
ربیعی سخن خود را با نقد سطحینگری و مناسکزدگی در بزرگداشت ایام ملی آغاز کرد. او تأکید کرد که سوم و چهارم خرداد، تنها یادآورهای تقویمی نیستند، بلکه حامل روحی زنده از “عدالتخواهی”، “فداکاری”، “سرمایه اجتماعی” و “اعتماد عمومی” هستند؛ مفاهیمی که امروز به شدت دچار ضعف شدهاند. به اعتقاد ربیعی، درک درست از تاریخ و مناسبتها نیازمند فهم “معنا” است، نه صرفاً اجرای “مراسم”.
او از آن روزها بهعنوان دوران اوج سرمایه اجتماعی یاد کرد؛ زمانی که مسئولان برای اعزام فرزندان خود به جبههها رقابت میکردند و مردم احساس میکردند باید «پل عبور دیگران روی مینها» شوند. این یادآوری از منظر او پیوندی وثیق با رسالت روابط عمومی دارد: انتقال معنا، نه صرفاً تولید فرم.
۲. آسیبشناسی نهاد روابط عمومی در ایران
در بخش دوم سخنرانی، ربیعی با اشاره به تجربیات خود بهعنوان رئیس شورای اطلاعرسانی دولت و مدرس دانشگاه، از نبود تعریف منسجم و علمی از روابط عمومی در ساختارهای اجرایی کشور انتقاد کرد. او گفت: «میخواستیم ببینیم مدیران روابط عمومی چه تعریفی از این نهاد دارند؛ متأسفانه حتی پنج مدیر روابط عمومی پیدا نمیکنید که تعریف مشترک یا مشابهی ارائه دهند.»
او روابط عمومی را نه تبلیغات دانست، نه ژورنالیسم و نه بازاریابی. این اشتباه مفهومی، به باور او، منجر به ناکارآمدی نهادی و انحراف کارکردی روابط عمومیها شده است. از نظر ربیعی، روابط عمومی باید «بازتابگیر افکار عمومی» باشد، نه صرفاً تولیدکننده محتوا یا بازوی تبلیغاتی مدیران.
۳. روابط عمومی در نسبت با سازمان، جامعه و تکنولوژی
ربیعی با ترسیم یک «مثلث ارتباطی»، سه ضلع اصلی روابط عمومی را چنین برشمرد:
سازمان: روابط عمومی نباید صرفاً در خدمت رأس سازمان (مدیران عالی) باشد، بلکه باید ارتباطات درونسازمانی را تقویت کند. ایجاد حس تعلق، معنا دادن به مأموریت سازمان و رضایتمندی کارکنان، رسالتی مغفول مانده است.
جامعه: او روابط عمومی را حلقه واسط میان سازمان و جامعه ذینفع معرفی کرد؛ جامعهای که به تعبیر وی، تنها توده مردم نیست، بلکه شامل لایههای نزدیک، تخصصی و کنشگر نیز میشود.
تکنولوژی: عقبماندگی روابط عمومیها از دانش و فناوری ارتباطی، چالش جدی دیگر است. او خواستار سرمایهگذاری در توانمندسازی دیجیتال و ارتقای سواد رسانهای روابط عمومیها شد.
۴. نگاه تجربی، نه صرفاً آکادمیک
در برابر سخنرانی دکتر هادی خانیکی که از منظر علمی و نظری به مقوله روابط عمومی پرداخته بود، ربیعی تلاش کرد نگاه خود را تجربی و مبتنی بر زیست مدیریتیاش نشان دهد. این نگاه، بر اهمیت هویتبخشی سازمانی، ساخت معنای مشترک، و بازسازی اعتماد تأکید دارد. بهزعم او، روابط عمومی موفق باید بهمثابه پلی ارتباطی عمل کند؛ نه صرفاً رابط، بلکه مفسر و معناساز در عرصه عمومی.
جمعبندی و پیام نهایی
سخنرانی دکتر علی ربیعی نه فقط یادآوری روح سوم و چهارم خرداد، بلکه نقد ساختاری جایگاه روابط عمومی در ایران بود. او خواستار بازنگری در تعریف، جایگاه، وظایف و کارکرد روابط عمومی شد و تأکید کرد:
«روابط عمومیها اگر میخواهند تأثیرگذار باشند، باید همزمان با سازمان سخن بگویند، با جامعه تعامل کنند و با تکنولوژی پیش بروند.»
تحلیل نهایی:
ربیعی در واقع از روابط عمومی بهعنوان بازوی راهبردی حکمرانی سخن گفت؛ نهادی که وظیفهاش صرفاً «اطلاعرسانی» نیست، بلکه «معناسازی»، «اعتمادسازی» و «تسریع در تحقق مسئولیت اجتماعی سازمانها» است.
در شرایط امروز خوزستان، که با بحرانهای چندوجهی اجتماعی، اقتصادی و محیطزیستی مواجه است، این رویکرد میتواند مسیر تازهای برای احیای سرمایه اجتماعی و بازسازی پیوند دولت-جامعه بگشاید.
