مدیریت هوشمند آرد و نان در خوزستان / نان مردم محدود نمیشود، مسیر انحراف یارانه آرد زیر ذرهبین میرود
از نگرانی درباره سهمیه نان تا جلوگیری از هدررفت میلیونها تن آرد یارانهای، طرح مدیریت هوشمند آرد و نان در خوزستان نیز اجرا میشود.
مسئولان تأکید دارند که هدف این طرح، محدود کردن خرید روزانه نان برای خانوارها نیست.
کافی است در روزهای اخیر سری به فضای مجازی بزنید تا با پرسشهای مختلفی درباره وضعیت خرید نان روبهرو شوید.
آیا نان هم قرار است سهمیهبندی شود؟
آیا تعداد نانهایی که هر خانواده میتواند بخرد، محدود خواهد شد؟
آیا برای خرید بیشتر باید هزینه آزاد پرداخت کرد؟
این نگرانیها در پی اجرای طرح ملی مدیریت هوشمند آرد و نان و انتشار برخی اخبار درباره محدودیت خرید نان شکل گرفته است.
با این حال، مسئولان اقتصادی خوزستان تأکید میکنند که هدف این طرح، محدود کردن مصرف معمول خانوارها نیست، بلکه شناسایی و جلوگیری از انحراف آرد یارانهای از مسیر اصلی توزیع است.
موضوع از آنجا اهمیت پیدا میکند که آرد نانواییها با یارانه سنگین دولتی تأمین میشود.
به گفته مسئولان اجرایی طرح، میزان یارانه پرداختی به آرد یارانهای پیش از اجرای این سیاست به حدود ۹۵ درصد میرسید. از سوی دیگر، آزادسازی قیمت آرد صنف و صنعت در اردیبهشت ۱۴۰۱، فاصله قیمت این دو نوع آرد را به حدود ۱۶ برابر رساند. چنین اختلافی، انگیزه خروج آرد یارانهای از چرخه تولید نان و فروش آن در بازار آزاد یا استفاده از آن در مصارف غیرمجاز را افزایش میداد.
در واقع، مسئله فقط میزان مصرف نان نبود، بلکه چگونگی توزیع آردی بود که بخش عمده هزینه آن را دولت پرداخت میکرد، اما امکان نظارت دقیق بر سرنوشت تمام آن وجود نداشت.
ردیابی آرد از کارخانه تا سفره مردم
طرح مدیریت هوشمند آرد و نان که از اردیبهشت ۱۴۰۱ در کشور آغاز شده است، با استفاده از اطلاعات فروش نانواییها و تراکنشهای بانکی تلاش میکند میزان آرد دریافتی و عملکرد واحدهای نانوایی را به یکدیگر مرتبط کند. به این ترتیب، تخصیص آرد دیگر صرفاً بر مبنای سهمیههای ثابت انجام نمیشود و عملکرد واقعی نانواییها نیز در آن نقش دارد.
آمارهای اعلامشده از سوی مدیر اجرایی این طرح نشان میدهد که در ۳۶ ماه نخست اجرای آن، از هدررفت یا انحراف حدود ۵ میلیون و ۱۲۰ هزار تن آرد یارانهای جلوگیری شده است. این میزان آرد، معادل مصرف سالانه نان حدود ۶۲ میلیون نفر اعلام شده است.
همچنین برآوردها حاکی از آن است که اجرای طرح، نیاز دولت به منابع مالی برای تأمین آرد و نان را حدود ۹۶ هزار میلیارد تومان کاهش داده است.
یکی دیگر از نتایج اعلامشده، کنترل مصرف آرد یارانهای است. بر اساس آمارهای ارائهشده، مصرف این آرد با وجود افزایش جمعیت و تغییر قیمت سایر کالاها، افزایش متناسبی نداشته و به سطح سال ۱۳۹۸ بازگشته است.
البته این ارقام، دستاوردهای اعلامشده از سوی مجریان طرح است و ارزیابی مستقل آنها به انتشار جزئیات روش محاسبه و دادههای قابل بررسی نیاز دارد.
خرید نان خانوارها محدود نمیشود
در خوزستان، رضا عبیات، سرپرست معاونت هماهنگی امور اقتصادی استانداری، تأکید کرده است که اجرای طرح به معنای تعیین سقف خرید برای مصرف روزانه خانوارها نیست.
او با اشاره به تفاوت الگوی مصرف خانوادهها گفته است ممکن است میزان مصرف ماهانه یک خانوار بهطور متوسط ۱۲۰ تا ۱۵۰ قرص نان یا کمتر و بیشتر باشد، اما این تفاوتها به معنای اعمال محدودیت برای خرید نان نیست.
به گفته عبیات، مسئله اصلی شناسایی خریدهای غیرمتعارف و استفاده از کارتهای بانکی برای تهیه حجم زیادی از نان یارانهای است. او به گزارشهایی اشاره کرده که بر اساس آنها، برخی افراد با کارتهای بانکی غیرمتعارف روزانه ۱۰۰ تا ۲۰۰ بار خرید نان انجام دادهاند. رفتاری که میتواند نشانه خرید نان برای مصارف تجاری یا خروج آن از چرخه مصرف خانوار باشد.
این مقام مسئول همچنین به شهروندان هشدار داده است که کارت بانکی خود را در اختیار دیگران قرار ندهند، زیرا تراکنشهای انجامشده با کارت هر فرد در محاسبه الگوی مصرف خانوار او لحاظ میشود.
از نگاه مسئولان اقتصادی استان، قرار است با تفکیک مصرف متعارف خانوار از خریدهای غیرعادی، امکان سوءاستفاده از یارانه آرد کاهش پیدا کند، بدون آنکه دسترسی مردم به نان روزانه مختل شود.
تخصیص آرد بر اساس عملکرد نانواییها
بخش دیگری از طرح به نحوه تخصیص آرد به نانواییها مربوط میشود. در شیوه قبلی، سهمیه آرد واحدهای نانوایی تا حد زیادی ثابت بود، اما در سازوکار جدید، عملکرد واحدها در میزان آرد دریافتی اثرگذار است.
بر این اساس، نانواییهایی که آرد تحویلی را به نان تبدیل و به مصرفکننده عرضه میکنند، میتوانند متناسب با عملکرد خود از سهم بیشتری برخوردار شوند. این شیوه قرار است انگیزه عرضه واقعی نان و جلوگیری از انحراف آرد را افزایش دهد.
در کنار آن، دولت برای جبران بخشی از هزینههای نانوایان، کمکهزینهای معادل ۴۰ درصد فروش روزانه را در نظر گرفته است تا فشار هزینهها به افزایش قیمت نان برای مصرفکننده منجر نشود.
البته میزان اثربخشی این حمایتها به تناسب آن با هزینههای واقعی نانواییها و پرداخت بهموقع کمکهزینهها بستگی دارد. موضوعی که در استمرار کیفیت و عرضه نان نقش مهمی دارد.
ظرفیت تولید گندم و آرد در خوزستان
در استانی مانند خوزستان که از قطبهای مهم تولید گندم کشور به شمار میرود، نگرانی درباره تأمین آرد و نان ابعاد دیگری هم دارد. بر اساس آمارهای اعلامشده، استان دارای ۱۸ کارخانه آرد است و سالانه حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار تن گندم در آن تولید میشود.
این ظرفیت تولید و فرآوری، پشتوانه مهمی برای تأمین آرد استان محسوب میشود. فرمانداری اهواز نیز در واکنش به برخی شایعات، اعمال سهمیهبندی جدید نان را رد کرده و اعلام کرده است که تغییر تازهای در محدودیت خرید نان خانوارها اعمال نشده است.
با این حال، برخورداری از ظرفیت تولید بالا بهتنهایی به معنای بینیازی از نظارت بر زنجیره تأمین نیست. نحوه خرید تضمینی گندم، ذخیرهسازی، توزیع آرد و عملکرد نانواییها همچنان از عواملی است که بر پایداری عرضه نان اثر میگذارد.
