گزارش / ایذه چگونه از محاصره سیلاب جان سالم به در برد؟
روایت مدیریت بحران در شمال خوزستان؛ از هشدار قرمز هواشناسی و عملیات پیشگیرانه تا حضور میدانی مدیران و بسیج نیروهای امدادی
بارشهای شدید پاییزی در شمال و شمالشرق خوزستان، بار دیگر خطر سیلاب را به یکی از دغدغههای اصلی مدیریت استان تبدیل کرد. در ایذه، شهری که به دلیل موقعیت جغرافیایی و ورود روانآب از درههای پیرامونی با خطر آبگرفتگی روبهروست، مدیریت این وضعیت تنها به واکنش در زمان بارندگی محدود نماند. از چند هفته پیش از فعالیت سامانه بارشی، بررسی مسیرهای ورود آب، آمادهسازی کانالهای دفع آبهای سطحی و اجرای عملیات اضطراری برای هدایت روانآبها به سمت تالاب میانگران در دستور کار قرار گرفته بود. همزمان با تشدید بارشها در نیمه آبان، ستاد مدیریت بحران استان و دستگاههای اجرایی و امدادی نیز وارد مرحله آمادهباش و عملیات شدند.
خطر از کجا وارد شهر میشود؟
برای درک دشواری مدیریت سیلاب در ایذه، باید ابتدا به جغرافیای این شهر نگاه کرد. ایذه در میان ارتفاعات قرار گرفته و بخشی از روانآب ناشی از بارندگی در ارتفاعات پیرامونی از طریق درهها و مسیلها به سمت محدوده شهری حرکت میکند. مسئلهای که با گسترش ساختوسازها و تغییر مسیرهای طبیعی جریان آب، پیچیدهتر شده است.
دکتر سیدمحمدرضا موالیزاده، استاندار خوزستان، در بازدید ۲۳ مهرماه از سیلبندها و کانالهای دفع آبهای سطحی ایذه، به وجود چهار دره اشاره کرد که آب را مستقیماً به سمت شهر هدایت میکنند. به گفته او، در گذشته بخشی از آب ورودی از ارتفاعات، در شرق به تالاب بندون و در غرب به تالاب میانگران میرسید، اما توسعه ساختوسازها و تغییر شرایط مسیرهای طبیعی، ضرورت ساماندهی این جریان را بیشتر کرده است.
در این بازدید، آبخیزداری و ایجاد حوضچهها و مسیرهای کنترلشده برای کاهش سرعت و حجم آب ورودی به شهر بهعنوان یکی از راهکارهای اصلی مطرح شد. استاندار همچنین بر افزایش امکانات و تجهیزات دستگاههای مسئول تأکید کرد و خواستار تسریع در اجرای اقدامات شد.
عملیات پیشگیرانه پیش از رسیدن باران
یک روز پس از این بازدید، در ۲۴ مهرماه، جلسه بررسی مصوبات سفر ایذه برگزار شد و اجرای طرح اضطراری هدایت آبهای سطحی به سمت تالاب میانگران در دستور کار قرار گرفت. بر اساس تصمیم این جلسه، قرار شد عملیات با فعالیت شبانهروزی و با همکاری دستگاههای مرتبط دنبال شود تا پیش از بارندگیهای احتمالی، بخشی از مسیرهای انتقال آب آماده بهرهبرداری شود.
این طرح در چهار بخش تعریف شده بود. بخش نخست پیشتر اجرا شده بود، بخش دوم به دلیل ساختوسازهای غیراصولی در مسیر با مانع روبهرو شده بود، بخش سوم وضعیت مناسبی داشت و بخش چهارم نیز به احداث مسیر جدید نیاز داشت.
به این ترتیب، مسئله تنها ساخت یک کانال جدید نبود؛ بخشی از کار به تکمیل زیرساختهای موجود، بخشی به رفع موانع مسیر و بخشی دیگر به لایروبی و ترمیم سیلبندها مربوط میشد.
در ادامه این تصمیمها، در ۲۹ مهرماه عملیات اجرایی فاز چهارم و اقدامات مربوط به لایروبی مسیرها و ترمیم سیلبندها آغاز شد. معاونت هماهنگی امور عمرانی استانداری نیز پیگیری اجرای طرح را برعهده گرفت.
۱۵ آبانماه، موالیزاده بار دیگر بهصورت میدانی از محل اجرای پروژه بازدید کرد و روند پیشرفت بخشهای مختلف آن را مورد بررسی قرار داد. تأکید بر تسریع در انتقال آب به سمت میانگران و آمادهباش دستگاههای مسئول، محور این بازدید بود.
اهمیت این اقدامات در آن بود که مدیریت خطر سیلاب به ساعات وقوع بارندگی موکول نشد و بخشی از ظرفیت اجرایی استان پیش از فعال شدن سامانه بارشی درگیر آمادهسازی زیرساختها شده بود.
هشدار قرمز و آمادهباش دستگاهها
همزمان با نزدیک شدن سامانه بارشی، اداره کل هواشناسی خوزستان در ۱۵ آبانماه هشدار سطح قرمز صادر کرد. این هشدار مناطق شمالی، شمالشرقی و شرقی استان، از جمله ایذه، باغملک، صیدون، اندیکا، لالی، دزپارت و مسجدسلیمان را دربر میگرفت. پیشبینی رگبارهای شدید، رعدوبرق، احتمال تگرگ و وزش باد شدید، احتمال وقوع سیلاب و آبگرفتگی را افزایش داده بود.
در پی این هشدار، ستاد مدیریت بحران استان تشکیل جلسه داد و وظایف دستگاههای اجرایی و خدماترسان مشخص شد. تأمین چادر و آذوقه برای عشایر مستقر در ارتفاعات با مشارکت جمعیت هلالاحمر و امور عشایر، اطلاعرسانی هشدارهای هواشناسی از طریق صداوسیما و بررسی نقاط حادثهخیز از سوی فرمانداریها، از جمله اقداماتی بود که در مرحله پیشگیری در دستور کار قرار گرفت.
استاندار خوزستان نیز در ادامه این روند، بر آمادگی دستگاههای امدادی، خدماتی و انتظامی تأکید کرد. حفاظت از اموال شهروندان، تأمین امنیت خانههای تخلیهشده و آمادهباش نیروهای عملیاتی، از محورهای دستورهای صادرشده در نشست مدیریت بحران ایذه بود.
از تصمیم استانی تا عملیات میدانی
با تشدید بارندگیها، مدیریت بحران وارد مرحله عملیاتی شد. سید مهران علمالهدایی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خوزستان، با حضور در ایذه و قلعهتل باغملک، وضعیت مناطق درگیر و روند اقدامات دستگاهها را بررسی کرد. مدیران کل امور شهری، امور روستایی، دفتر فنی و مدیریت بحران نیز در این بازدیدها حضور داشتند و بسیج امکانات و رسیدگی فوری به مشکلات در دستور کار قرار گرفت.
در شب وقوع سیلاب و آبگرفتگی، مدیرکل مدیریت بحران استان به همراه معاون عمرانی و مسئولان مرتبط از مناطق آسیبدیده بازدید کردند. بر اساس گزارش دستگاههای اجرایی، برق مناطق قطعشده در همان شب وصل شد و شهرداری ایذه عملیات پاکسازی معابر را آغاز کرد. بنیاد مسکن نیز ارزیابی خسارتها را در دستور کار قرار داد و نیروهای هلالاحمر و شهرداری به منازل آسیبدیده و آبگرفته امدادرسانی کردند.
در کنار این اقدامات، آمادهسازی ظرفیت اسکان اضطراری نیز دنبال شد. جمعیت هلالاحمر دو اردوگاه در مصلای ایذه و یک سالن ورزشی این شهرستان برای اسکان احتمالی خانوارهای متأثر از بارندگی در نظر گرفت.
این مجموعه اقدامات نشان میدهد که مدیریت بحران تنها در سطح جلسات استانی باقی نماند و میان استانداری، معاونت عمرانی، مدیریت بحران، فرمانداری، شهرداری و دستگاههای امدادی تقسیم کار عملیاتی شکل گرفت.
کارنامه بارندگی؛ آمادگی در کنار خسارتها
ارزیابی عملکرد مدیریت بحران بدون توجه به میزان خسارت و ابعاد امدادرسانی کامل نخواهد بود. آمار اعلامشده از سوی جمعیت هلالاحمر خوزستان نشان میدهد که بارندگیهای اخیر در سطح استان پیامدهایی به همراه داشته است.
بر اساس اعلام معاون امداد و نجات جمعیت هلالاحمر خوزستان، در جریان این بارندگیها به ۲۱۸ خانوار شامل ۸۲۹ نفر در ۱۰ شهرستان امدادرسانی شد. ۴۵ تیم امدادی با مشارکت ۱۸۰ نیروی عملیاتی و ۳۶ دستگاه خودروی امدادی در مناطق متأثر از بارشها فعالیت کردند. ارزیابی وضعیت ۳۵ روستا نیز در دستور کار قرار گرفت و آب به ۴۰ واحد مسکونی نفوذ کرد.
در جریان این بارندگیها، یک نفر در باغملک بر اثر اصابت صاعقه جان خود را از دست داد و نیروهای امدادی ۱۰ خودروی گرفتار در سیلاب را نیز رهاسازی کردند.
این آمار نشان میدهد که با وجود اقدامات پیشگیرانه و بسیج امکانات، بارندگیها بدون خسارت نبودند. بنابراین ارزیابی عملکرد مدیریت بحران باید بر میزان آمادگی دستگاهها، سرعت امدادرسانی، محدود کردن دامنه خسارتها و توان بازگشت مناطق آسیبدیده به شرایط عادی متمرکز باشد، نه صرفاً بر تعداد جلسات و بازدیدهای مدیریتی.
تقدیر ملی و آزمون باقیمانده
۲۱ آبانماه، سردار حسین ساجدینیا، معاون وزیر کشور و رئیس سازمان مدیریت بحران کشور، در جلسه هیئت دولت از عملکرد استانداران چند استان در مدیریت بارندگیها و سیلاب اخیر تقدیر کرد. سیدمحمدرضا موالیزاده، استاندار خوزستان، نیز در شمار استانداران مورد تقدیر قرار گرفت.
این تقدیر در کنار اقدامات پیشگیرانه، حضورهای میدانی و گزارش فعالیت دستگاههای امدادی، بخشی از کارنامه مدیریت بحران استان در این دوره است. با این حال، مهمترین آزمون برای مدیریت شهری ایذه پس از پایان بارندگیها آغاز میشود.
فازهای باقیمانده طرح هدایت آبهای سطحی، بهویژه بخش متوقفشده به دلیل ساختوسازهای غیراصولی، همچنان نیازمند تعیین تکلیف است. همچنین اقدامات آبخیزداری در ارتفاعات، ساماندهی مسیلها، تکمیل کانالها و تقویت تجهیزات دستگاههای مسئول باید از وضعیت عملیات اضطراری به برنامهای پایدار و مستمر تبدیل شود.
تجربه بارندگیهای آبانماه نشان داد که پیشگیری، هماهنگی میان دستگاهها و حضور میدانی مدیران میتواند در کاهش پیامدهای بحران نقش داشته باشد؛ اما ایمنی پایدار ایذه زمانی تأمین میشود که طرحهای نیمهتمام به پایان برسند و مسیرهای طبیعی ورود آب به شهر، پیش از بارندگیهای بعدی ساماندهی شوند.






